تاريخ آرتساخ ( قره باغ – قراباغ ) – قسمت اول – HISTORY OF ARTSAKH ( KARABAKH ) – PART ONE

Posted on ژانویه 6, 2015

0


” آرتساخ “ از رايج ترين نام های تاريخی منطقه قره باغ بوده است كه

به معنی” جنگل های” آرا “ “ است و يادآور شكارگاه یک پادشاه

اسطوره ای در اين منطقه می باشد .

his1-1

” استرابون “ ، مورخ  و جغرافیدان بزرگ يونانی ( قرن  اول  پيش از

ميلاد ) ، در كتاب ” جغرافیا “ ی خود قسمت سمت راست

رود ” كور“ ( محل کنونی قره باغ ) را با نام ” اورخيستنا “ ، به عنوان يك

استان ” هايك بزرگ “ ( ارمنستان = ” هاياستان “ )  دانسته كه به خاطر

سوارکارانش  شهرت داشته است .

مورخان و جغرافیدانان بزرگی همچون ” پلینیوس کبیر“ ( کتاب ” تاریخ طبیعی “ ) ،

” کلودیوس  پتقومیوس “ ( کتاب  ”جغرافیا “ ) ، ” پلوتارکوس “ ( کتاب

” بیوگرافی تطبیقی “ ) و ” دیون کاسیوس “ ( کتاب ” دانسته های نویسندگان

قدیم یونان و لاتین درباره سکوتیا و قفقاز “ ) همگی در آثار خود تاکید داشته اند

که رود ” کور“ مرز میان ارمنستان و ” آلبانیای  قفقاز “ ( ” اران “ یعنی

سرزمینی که امروزه ” جمهوری آذربایجان “ نامیده می شود ) بوده است و آرتساخ

( قره باغ کنونی ) در سمتی از این  رود قرار دارد که جزیی از ارمنستان بوده است .

اين منطقه از  قرن سيزدهم ميلادی با نام ” خاچن “ شهرت داشت و از قرن هجدهم

نيز نام  ” ارمنستان كوچك “ و به همراه  استان ” اوتيك “ ، نام  ” سرزمين دور

ارمنی “ برای ” آرتساخ “  به كار می رفته است . 

بر اساس نامگذاری فارسی ، دشت های اين منطقه با نام ” باغ سفيد “ و

بخش كوهستانی آن با نام ” باغ سياه “ ناميده می شدند كه بعدها

نام ” باغ سیاه “ در نزد ترك زبانان به ” قره باغ “ 

( به معنی ” باغ سياه  ) تغيير يافت .

اقوام ” پروتو آرمن “ ( ارمنيان اوليه ) در قرن هفتم پيش از ميلاد وارد آرتساخ

شدند . اين منطقه يكی از پانزده استان پادشاهی ارمنستان ( كه در سال ۱۸۹ پيش از

ميلاد تشكيل شده بود ) گرديد . بقایای یکی از چهار شهری که در زمان ” تیگران

کبیر“ ، پادشاه ارمنستان در قرن اول قبل از میلاد ، به نام ” تیگراناکرت “ بنا شدند ،

در منطقه ” آغدام ( آكنا ) “ در حوزه آرتساخ کشف شده اند . در نقشه مرمری

مربوط به زمان ” نرون “ ، امپراتور روم  ، آرتساخ به عنوان منطقه ای از ارمنستان

به ثبت رسیده است . با به قدرت رسيدن پادشاه ” واچاگان

باره پاشت  ( با تقوا ) “  در سال ۴۸۷ ميلادی ، نخستين مدرسه ارمنی توسط

ابداع كننده الفبای ارمنی  ( ” مسروپ ماشتوتس “  قديس ) در” آماراس “

( كليسایی در قره باغ  كنونی ) ايجاد شد و كليساهای متعددی بنا گرديدند . بعد از

پايان سلطه اعراب بر اين منطقه ( قرون هفتم تا نهم  ميلادی ) تعدادی خاندان

حكومتی ارمنی در آرتساخ وجود داشتند كه در رأس آن ها حكومت ” خاچن “ بود .

در قرون بعدی آرتساخ مورد هجوم مغول ها  و اقوام ” قره قويونلو “ و

” آق قويونلو “ قرار گرفت و در قرن شانزدهم ميلادی به تصرف حكومت صفوی

ايران  در آمد . با این وجود ، اكثريت سكنه قره باغ را همچنان ارامنه

تشكيل می دادند و آنان توانستند تا حدود زيادی حاكميت خود را حفظ

كنند ، به گونه ای كه تا قرن هجدهم ميلادی پنج حكومت محلی ارمنی با نام ” ملوك

( مليك های ) خمسه  ( پنجگانه )  قره باغ “  ( شامل ”  گلستان “ ، ” جرابرت “ ،

” واراندا “ ، ” خاچن “ و ” ديزاك “ )  بر قره باغ حكومت می كردند . به استناد

منابع ایرانی ، گرجی ، روسی و ارمنی ، تا نیمه قرن ۱۸ میلادی ترک زبانان در

آرتساخ ( قره باغ ) ساکن نبودند و  فقط از این زمان و با تلاش ” پناهعلی خان

جوانشیر“ به  این منطقه مهاجرت نمودند .  در سال ۱۷۵۰ ميلادی  ” پناهعلی خان “

در قره باغ حكومت خان نشين خود را تشكيل داد و درپی آن ، مهاجرت وسيع ارمنيان

از قره باغ به خارج از اين منطقه  شروع شد . در سال ۱۸۱۳ ميلادی بر اساس

عهدنامه گلستان  ، قره باغ  به روسيه ملحق شد .

چند نکته درباره ترکیب جمعیتی ، ریشه های فرهنگی و مشاهیر قره باغ :

 ..  یکی از انسان شناسان معروف ، به نام ” بوناک “ ، نوشته  است : ” ساکنان بومی

آرتساخ از نژاد  ” آرمنویید “ هند و اروپایی بوده اند . “

 ..  يکی از شرق شناسان معروف ، به نام ” ویرخوف “ ، نوشته است : ” از منطقه

” گوگارک “ تا دشت ” تارتار “ ( که دربرگیرنده آرتساخ است ) حوزه  یک

فرهنگ ( فرهنگ ارمنی ) بوده است . “

..  ” عباس باکی خانوف “ ، از مورخان مشهور آذربایجانی ، اظهار داشته است :

” منطقه میان رود ” کور “ تا ارس  ( که آرتساخ ( قره باغ ) را نیز دربر می گیرد )

درطول تاریخ جزیی از ارمنستان بوده است . “

..  قدیمی ترین صلیب سنگی ارمنی در جهان ، مربوط  به سال ۸۵۳ میلادی ،

در کلیسای ” هاکوپاوانک “ در  منطقه ” مارتاکرت “ در آرتساخ یافت شده است .

 ..  قدیمی ترین فرش دستباف ارمنی جهان ، مربوط به سال  ۱۲۰۲ میلادی ، از آرتساخ

می باشد که در موزه ای در  ” وین “ ( پایتخت اتریش ) نگهداری می شود .

 ..  فیلسوف ، منجم و ریاضیدان ارمنی اهل آرتساخ ، به نام ” هوانس ایماستاسر “ ،

( از منطقه ” پاریسوس “  آرتساخ ) در قرن ۱۱ میلادی دانشگاه شهر ” آنی “

( پایتخت پادشاهی ارمنی ” باگراتونی “ ) را  پایه گذاری کرد .

 .. ” موسس کاقانکاتوتسی “ و ” داویت گاندزاکتسی “ ( قرن ۱۲ میلادی ) از جمله

اندیشمندان آرتساخ در قرون وسطی بوده اند .

.. ” مخیتار گوش “ از اندیشمندان آرتساخ و مولف کتاب ” داتاستاناگیرک “ بوده است

که این کتاب  قرن ها به عنوان یک متن حقوقی مرجع در ارمنستان و خارج از

آن استفاده می شد .

 ..  تا سال های نخستین قرون وسطی تمامی عناصر غیر ارمنی ( آلبانیایی تبار ) بخش

کوهستانی قره باغ در اکثریت سکنه ارمنی این منطقه ادغام شده بودند .

منبع :

Rutland, Peter. “Democracy and Nationalism in Armenia”. Europe-Asia Studies 46:841 К. В. Тревер. Очерки По Истории и Культуре Кавказской Албании IV В. до Н. Э. — VII В. н. э. (источники и литература). Изданиe Академии Наук СССР, М.-Л., 1959, стр. 81Udis , living far from Artsakh or Utik, are perhaps the only exception

..  در آمار رسمی امپراتوری روسیه در سال ۱۸۲۳ ميلادی ( سال ها قبل از مهاجرت

ارمنیان از ایران به قفقاز که در سال ۱۸۲۸ رخ داد ) ضمن ذکر تعداد روستاهای

بخش های مختلف قره باغ کوهستانی ، اعلام شده است که اکثریت اهالی این منطقه

را ارمنیان تشکیل داده اند . به عنوان نمونه ، بخش ” خاچن “ قره باغ دارای

 ۱۲ روستای ارمنی نشین و فاقد روستای تاتار نشین بوده است ( در آن زمان مسلمانان

ترک زبان قفقاز” تاتار“ نامیده می شدند ) و بخش ” دیزاک “ دارای

۱۴ روستای ارمنی نشین و یک روستای  تاتار نشین بوده است و الی آخر .

منبع :

Description of the Karabakh province prepared in 1823 according to the order of the governor in Georgia Yermolov by state advisor Mogilevsky and colonel Yermolov 2nd (“Opisaniye Karabakhskoy provincii sostavlennoye v 1823 g po rasporyazheniyu glavnoupravlyayushego v Gruzii Yermolova deystvitelnim statskim sovetnikom Mogilevskim i polkovnikom Yermolovim 2-m” in Russian), Tbilisi, 1866. Bournoutian, George A. A History of Qarabagh: An Annotated Translation of Mirza Jamal Javanshir Qarabaghi’s Tarikh-E Qarabagh. Costa Mesa, CA: Mazda Publishers, 1994, page 18

..  تنها ۲۲۲ نفر ارمنی مهاجر از ایران در سال ۱۸۴۰ وارد منطقه کنونی قره باغ

کوهستانی شده و یک روستا با نام زادگاهشان ( ” ماراقا – مراغه “ ) ایجاد نمودند .

منبع :

ИСМаИл-заДе, Деляра Ибрагим-кызы. Население городов Закавказского края в XIX – первой половине ХХ века. М., Наука, 1991

..  در سال  ۱۹۱۸ ميلادی  از ۳۵۰ هزار سكنه قره باغ  ، نود و پنج در صد ارمنی ،

سه درصد  تاتار و بقيه روس و كرد بودند .

..  در سال ۱۹۲۰ شهر ” شوشی “ ، مركز آرتساخ   ، دارای ۶۰ هزار نفر جمعيت بود

كه اکثریت آن ها را ارمنيان تشكيل می دادند .

..  بنا بر آمار رسمی جمهوری آذربایجان ، در سال ۱۹۸۸ ( یعنی قبل از شروع مناقشه

قره باغ ) نیز اکثریت جمعیت این منطقه ( بیش از ۷۵ درصد ) را ارمنیان تشکیل

می دادند .

منبع :

Lobell, Steven E.; Philip Mauceri (2004). Ethnic Conflict and International Politics: Explaining Diffusion and Escalation. New York: Palgrave MacMillan. p. 58. ISBN 1-4039-6356-8

..  بنا بر اعتراف منابع جمهوری آذربایجان ، قره باغ در دوران شوروی به عنوان یک

منطقه خودمختار در چهارچوب جمهوری آذربایجان شوروی قرار داشته است

 (  http://en.president.az/azerbaijan/karabakh/ )

 و اگر ارامنه اکثریت اهالی قره باغ را تشکیل نمی دادند ، قره باغ به صورت

یک استان معمولی در جمهوری آذربایجان شوروی می بود و نه به صورت

یک منطقه خودمختار .

در واقع ، برخلاف ادعای پان ترکیست  ها که مدعی ” مهاجرت اکثریت ارمنیان قره باغ

از ایران به آن منطقه در قرن نوزدهم هستند “ ( ! ) ، مشهود است  که ارمنیان

( بنا بر اسناد و منابع متعدد غیر ارمنی و از جمله آذربایجانی ) از  قدیم الایام تاکنون

اکثریت سکنه قره باغ را تشکیل داده اند .

ENGLISH VERSION

http://www.nkr.am/en/history-and-current-reality/79/

ادامه مطلب در لينك زير :

https://garabagh.wordpress.com/2015/01/01/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%82%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%85-history-of-karabakh-part-two/

Advertisements
Posted in: Uncategorized